Razi Journal of Medical Sciences

fa اثربخشی مداخله آموزشی بر اساس تئوری رفتار برنامه‌ریزی شده بر صرف صبحانه و میان وعده سالم دردانش آموزان مدارس ابتدایی شهر قزوین در سال 1390 Effectiveness of educational intervention based on theory of planned behavior for promoting breakfast and healthy snack eating among elementary school students پرستاری و بهداشت جامعه Society Health Nursing پژوهشي Research زمینه و هدف: نخوردن صبحانه و مصرف روزافزون میان وعده‌های کم ارزش در میان نوجوانان با پیامدهای منفی سلامتی همراه است و با بروز بیماری‌های مزمن در بزرگسالی ارتباط دارد. از آنجایی که ریشه اغلب رفتارهای غلط بهداشتی به تجارب دوران کودکی بر می‌گردد لذا پژوهش حاضر با هد<a name="_GoBack"></a>ف بررسی اثربخشی مداخله آموزشی با کاربرد تئوری رفتار برنامه ریزی شده در بهبود صرف صبحانه و میان وعده سالم در دانش آموزان مدارس ابتدایی شهر قزوین در نیمه دوم سال 1390 انجام شد.<o:p /> روش کار: در یک مطالعه نیمه تجربی شاهددار تصادفی 150 دانش آموز در هر یک از گروه های تجربی و کنترل از 6 مدرسه به روش تصادفی شرکت کردند. متغیرهای مورد بررسی قبل و 3 ماه پس از مداخله ارزیابی شدند. در گروه تجربی برنامه آموزشی شامل 5 جلسه 30 دقیقه‌ای بر اساس عقاید برجسته استخراج شده از مطالعه کیفی و سازه‌های TPB به همراه جزوه آموزشی هدفمند اجرا شد. داده‌های مرتبط با سازه‌های تئوری رفتار برنامه ریزی شده با استفاده از پرسش نامه 40 سوالی روا و پایا و با روش خودگزارشی گردآوری شد. همچنین چک لیست بسامد غذایی به منظور ارزیابی تغذیه ای دانش آموزان استفاده شد. در نهایت داده‌ها وارد نرم افزار SPSS 17.0 شد و برای تحلیل داده‌ها آزمون‌های آماری خی دو، تی مستقل و زوجی، McNemar's و آنالیز واریانس با آزمون تعقیبی Scheffe بکار برده شد.<o:p /> یافته‌ها: میانگین سن دانش آموزان 83/0±43/8 سال و نسبت جنسی آن ها برابر بود. قبل از مداخله آموزشی 3/57 درصد در گروه تجربی و 3/53 درصد در گروه کنترل صبحانه نمی‌خوردند. با اجرای مداخله آموزشی بهبود معنادار 6/12 درصدی در صرف صبحانه در گروه تجربی دیده شد (001/0>p) ولی تغییر معناداری در گروه کنترل دیده نشد. در حالی که دو گروه از نظر سازه های تئوری رفتار برنامه‌ریزی شده قبل از آموزش تئوری محور اختلاف معناداری با هم نداشتند اما پس از مداخله شاهد تغییر معنادار نگرش از 7/25 ± 26/53 به 18/28 ± 72/74 (001/0>p)، هنجار اجتماعی از 6/26 ± 97/56 به 28/26 ± 07/68 (001/0>p)، کنترل رفتاری درک شده از 6/19 ± 57/32 به 7/35 ± 66/57 (001/0>p) و قصد از 3/3 ± 5/8 به 11/3 ± 37/11 (001/0>p) در گروه تجربی بودیم. همچنین یافته‌ها نشان داد که پس از مداخله آموزشی مصرف نوشابه‌های گازدار و تنقلاتی مانند چیپس، پفک، لواشک، ... در گروه تجربی از 6/74 درصد به 3/58 درصد کاهش یافته است (0003/0>p). <o:p /> نتیجه‌گیری: یافته‌های مطالعه حاضر بار دیگر نشان دهنده شیوع بالای رفتارهای تغذیه‌ای نامناسب در این دوره حساس می باشد. بود. مداخله آموزشی با کاربرد تئوری روانشناختی مناسب موجبات اصلاح رفتارهای مرتبط با مصرف صبحانه و میان وعده سالم را در دانش‌آموزان ابتدایی فراهم ساخت. با توجه به بستر مناسب آموزش در مدارس و کم هزینه و اثربخش بودن مداخلات آموزشی تئوری‌محور، تعمیم چنین برنامه‌های آموزشی در حوزه‌‌های دیگر حیاتی به نظر می‌رسد.<o:p /> Background: Fasting school and increasing consumption of low-value meals among children is associated with adverse health consequences and chronic diseases in adulthood. Since most bad hygienic behaviors are rooted in childhood experiences, the present study examined the effectiveness of educational interventions based on application of the theory of planned behavior (TPB) in improving the breakfast and healthy snacks in elementary school students in the second half of 2011 in Qazvin.<o:p /> Methods: Randomly, 150 students, in case and control group, from six schools participated in a quasi randomized controlled experimental study. Variables were evaluated before and 3 months after intervention. In treatment group, the educational program was conducted with targeted educational pamphlets. The program included five 30-minute sessions that developed regarding the beliefs and structures extracted from the qualitative study and constructs of theory of planned behavior. Data regarding TPB were collected using valid and reliable questionnaire with 40 items by self report method. The food frequency checklist was used to assess students' nutritional habits. Finally, the data were entered into SPSS 17.0 software and statistical tests such as chi square, independent and pooled t test, McNemar and one-way ANOVA with Scheffe post hoc test were used for data analysis.<o:p /> Results: Student’s average age was 8.43 ± 0.83 years old and their sex ratio was equal. Before educational intervention, 57.3 % in the intervention group and 53.3 % in the control group did not use the breakfast. After educational intervention, significant improvement of about 12.6% was seen regarding breakfast eating (p < 0.001). However, significant changes weren’t seen in the control group. There were no significant differences between two group regarding constructs of TPB in the pretest period, however after intervention significant changes in attitude (from 53.26±25.7 to 74.72±28.18) (p<0.001), subjective norms (from 56.97±26.6 to 68.07±26.28) (p<0.001), perceived behavioral control (from 32.57±19.6 to 57.66±35.7) (p<0.001) and intention (from 8.5±3.3 to 11.37±3.11) (p<0.001) was seen in case group. Moreover, results showed that consumption of soft drinks and junk food such as chips, etc. decreased from 74.6 % to 58.3% in case group after education (p<0.05).<o:p /> Conclusions: The finding of this study demonstrates the high prevalence of inappropriate eating behavior in this sensitive period. Educational intervention with the appropriate application of psychological theory correct behaviors associated with a healthy breakfast and snacks at the elementary school. According to appropriate educational field and cost-effective educational intervention in schools, generalization of such training programs in other areas seems critical.<o:p /> مداخله آموزشی، تئوری رفتار برنامه‌ریزی شده، میان وعده، صبحانه، مدارس ابتدایی. Educational intervention, Theory of planned behavior, Snack, Elementary schools. 67 78 http://rjms.iums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-1460&slc_lang=fa&sid=1 Isa Mohammadi Zeidi عیسی محمدی زیدی 3900319475328460024285 3900319475328460024285 No Qazvin University of Medical Sciences دانشکده بهداشت و پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی قزوین Amir Pakpour امیر پاکپور حاجی آقا 3900319475328460024286 3900319475328460024286 Yes Qazvin University of Medical Sciences دانشکده بهداشت و پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی قزوین