وظیفه اصلی:داوران باید در جهت منافع خوانندگان و جامعه علمی عمل کنند و اعتبار، اصالت و وضوح اثر را ارزیابی نمایند.
بیطرفی:دستنوشته را صرفاً بر اساس کیفیت محتوا بررسی کنید و از هرگونه تعصب شخصی یا رقابت پرهیز نمایید.
محرمانگی:دستنوشتهها و مکاتبات مربوط به داوری را تا زمان انتشار محرمانه تلقی کنید.
رفتار حرفهای:بازخوردی سازنده و محترمانه ارائه دهید؛ از جملات شخصی یا عباراتی که میتواند هویت داور را در داوری دوسوکور آشکار کند، اجتناب کنید.
چارچوب توصیهها و استدلالها
توصیه در برابر توجیه:میتوانید توصیهای روشن (پذیرش، اصلاح جزئی، اصلاح عمده، رد) ارائه دهید، اما وزن گزارش شما در شواهد و استدلالهایی است که عرضه میکنید، نه صرفاً در انتخاب دستهبندی.
ارزیابی متوازن:نقاط قوت و ضعف را صریحاً فهرست کنید و مشاهدات عینی (مانند نقصهای روششناختی یا کمبود داده) را از قضاوتهای ذهنی (مانند میزان جذابیت برای خوانندگان) جدا نمایید.
طرح موافق و مخالف:برای هر نکته اصلی بیان کنید: (الف) مسئله چیست؛ (ب) چرا برای اعتبار یا وضوح اهمیت دارد؛ (ج) چگونه میتوان آن را برطرف کرد (در صورت امکان).
اولویتبندی مسائل:مشخص کنید کدام نگرانیها مانع انتشار هستند (مانند مشکلات عمده در طراحی یا اخلاق پژوهش) و کدام صرفاً بهبودهای مطلوباند (مانند تحلیلهای تکمیلی یا توضیح روشنتر در بحث).
تضاد منافع و هشدارهای اخلاقی
اعلام تضاد منافع:هرگونه تضاد واقعی یا احتمالی (مالی، حرفهای، شخصی) که میتواند داوری شما را تحت تأثیر قرار دهد، سریعاً به سردبیر اطلاع دهید.
گزارش نگرانیهای اخلاقی:اگر به سرقت علمی، دادههای جعلی، منافع اعلامنشده یا مشکلات اخلاقی در پژوهش (مانند نبود تأییدیه اخلاقی) مشکوک هستید، این موارد را محرمانه با سردبیر در میان بگذارید و نه در نظرات عمومی برای نویسندگان.
ساختار عملی یک گزارش مفید
خلاصه (۲–۴ جمله):بیان کوتاه پرسش پژوهش، رویکرد و یافتههای اصلی.
ارزیابی کلی (۳–۶ جمله):قضاوت کلی درباره نوآوری، اهمیت و تناسب با مجله.
نگرانیهای عمده (به ترتیب اهمیت):برای هر مورد: عنوان روشن، توضیح مختصر، شواهد، تأثیر بر نتایج، و راهکار پیشنهادی.
نکات جزئی و پیشنهادهای ویرایشی:یادداشتهای خطبهخط یا بخشبهبخش، مسائل تایپی یا سبکی، و توضیحات کوچک.
توصیه به سردبیر:توصیه خود را بیان کنید و آن را با استدلالهای کلیدی بالا توجیه نمایید.
نحوه استفاده سردبیران از داوریها
زمینه تصمیمگیری:سردبیران وزن بیشتری به استدلالهای مستدل میدهند تا به شمارش آراء؛ نقدهای قوی و مستند تأثیر بیشتری دارند.
احترام به تخصصهای متنوع:سردبیران دیدگاههای مختلف را تلفیق میکنند؛ بنابراین جزئیات روششناختی کافی ارائه دهید تا سردبیر بتواند نکات تخصصی را تفسیر کند.
نظرات محرمانه:از بخش محرمانه برای سردبیر استفاده کنید تا نگرانیهای جدی اخلاقی یا مسائل حساسی را که نمیخواهید نویسندگان ببینند، مطرح نمایید.
چکلیست سریع داور
آیا تضاد منافع و مسائل محرمانگی را اعلام کردهام؟
آیا دستنوشته را بهطور خلاصه بیان کردهام؟
آیا نقدهای اصلی من مبتنی بر شواهد و اولویتبندی شدهاند؟
آیا راهکارهای مشخص و عملی پیشنهاد دادهام؟
آیا لحن و زبان من سازنده و حرفهای است؟
آیا سردبیر را از هرگونه نگرانی اخلاقی یا مسائل مربوط به سلامت پژوهش آگاه کردهام؟